MALI TABLOLAR ANALİZİ KAPSAMINDA "FON AKIM TABLOSU"NUN İNCELENMESİ

           MALI TABLOLAR ANALİZİ 

                "FON AKIM TABLOSU"

ÖNSÖZ

İşletmelerin gelecekteki faaliyet dönemleriyle ilgili rasyonel kararların alınabilmesi ve planlama yapılabilmesi için mevcut ve geçmiş durumlarının incelenmesi gerekir. İşletmenin finansal durumunun, faaliyet sonuçlarının ve finansal yönden gelişiminin yeterli olup olmadığını saptamak ve o işletme ile ilgili geleceğe yönelik tahminlerde bulunabilmek için finansal tablolarda yer alan kalemler arasındaki ilişkiler ve bunların zaman içinde göstermiş oldukları eğilimler incelenmelidir. İşletmenin finansal durumunu, faaliyet sonuçlarını ve finansal yönden gelişmesini değerlendirebilmek, gelişme yönlerini saptayabilmek ve o işletme ile ilgili geleceğe dönük tahminlerde bulunabilmek için, finansal tablolarda yer alan kalemler arasındaki ilişkilerin ve bunların zaman içinde göstermiş oldukları eğilimlerin incelenmesi “Finansal Tablolar Analizini” ifade eder .

Mali tablolar temel ve ek mali tablolar olmak üzere iki gruptan oluşmaktadır. Bu çalışmada ek mali tablolardan olan “Fon Akım Tablosu” kısaca açıklanmaya çalışılmıştır.

GİRİŞ

Muhasebe, mali nitelikteki işlem ve olayların para ile ifade edilmiş şekilde belgelendirilmesi, kaydedilmesi, sınıflandırılması, özetlenmesi ve analiz edilerek değerlendirilip raporlanma süreci olarak tanımlanmaktadır. Muhasebenin özetleme fonksiyonu mali tablo kavramını ortaya çıkarmaktadır. İşletme ile ilgilenenler ve karar vericiler işletmenin likidite durumu, finansal yapısı ve kaynakları, kârlılığı gibi birçok finansal bilgilerine ihtiyaç duyarlar. Bu bilgiler muhasebe sisteminden sağlanarak ilgili taraflara aktarılır. Muhasebenin kayıt ve sınıflandırma yoluyla ürettiği verilerin, işletme ile ilgili karar vericiler tarafından kullanılmasına imkân vermek için özetlenen tablolara mali tablolar denilmektedir . İşletmede gerçekleşen finansal nitelikli işlemlerin tanımlanarak kaydedilmesi, sınıflandırılması ve özetlenmesi muhasebenin birinci işlevini oluştururken finansal tablolarda özetlenen durumun analiz edilip yorumlanarak ilgili taraflara iletilmesi de muhasebenin ikinci işlevini ifade eder .

Muhasebenin iki temel işlevi vardır. Bunlar “kaydetme (defter tutma)” ve “analizyorum”dur. Muhasebenin kayıt ve sınıflamayla topladığı bilgilerin, işletmeyle ilgili taraflarca çeşitli amaçlarla kullanılmasına olanak vermek için özetlenerek gösterildiği tablolara “finansal tablolar” denir. Finansal tablolar işletme faaliyetlerinin skor tablosu olarak kabul edilebilir. Çünkü muhasebe, işletme faaliyetlerinin sonuçlarının ölçülmesi ve işletme ile ilgili tarafların anlayabileceği şekilde özetlenmesine ilişkin bir sistemdir. Finansal tablolar, işletmenin muhasebe sistemi içerisinde kaydedilen ve sınıflandırılan bilgilerin belirli zaman aralıklarıyla bu bilgilere ihtiyaç duyan ve bu bilgileri kullanacak olanlara iletilmesini sağlayan araçlardır. Tanımdan da görüldüğü gibi finansal tablolar bir bilgi iletişim aracıdır. Finansal tablolar çeşitli kullanıcıların ekonomik kararlar verirken faydalanmaları için işletmenin finansal durumu, finansal performansı, finansal durumundaki değişiklikler ve nakit akışları hakkında bilgiler sağlamayı hedefler .

Dönem sonlarında hazırlanan finansal tablolar dönem içinde gerçeklemiş işlem ve faaliyetlerin sonuçlarını özetler ve geçmişle aittir. Ancak işletme ile ilgili olarak alınacak kararlar geleceğe yöneliktir. Bu nedenle finansal tablolar çeşitli analiz teknikleri kullanılarak analiz edilmelidir. Finansal verilerin analizi, sunulan verilerin karşılaştırmalı ve nispi önemini vurgulamak ve işletmenin durumunu değerlemek için çeşitli teknikler kullanılarak yapılır. Finansal tablolar analizi, bir işletmenin finansal durumunu, faaliyet sonuçlarını finansal performansını ve finansal yönden gelişimini değerlendirebilmek, gelişme yönünü ve büyüklüğünü öngörebilmek, geleceğe yönelik tahminlerde bulunabilmek için finansal tablolarda yer alan kalemler arasındaki ilişkilerin ve bunların zaman içerisinde gösterdiği eğilimlerin incelenmesini gerektirir. Finansal analist finansal tabloları hem işletmenin geçmişte yürüttüğü faaliyetlerinin sonucu olarak işletmenin başarımını değerlemek hem de gelecekteki başarımının ne olacağını tahmin etmek için inceler .

MALİ TABLOLAR

Mali analizin temelini mali tablolar oluşturur. Mali tablolar için mali analizin ham maddesi denilebilir. Mali tabloları bilmeden mali analizi anlamlı bir şekilde yapmak kuşkusuz mümkün değildir. Dolayısıyla mali analize geçmeden önce mali tabloların çeşitleri, temel yapı ve özellikleri hakkında bilgi sahibi olmak zorunludur .

Mali tablolar; işletmelerin mali durumları, mali performansları, nakit akımları gibi önemli hususlarını ve göstergelerini özet şekilde gösteren tablolardır. Bu tablolar sayesinde işletmenin mevcut durumunu belirlemek ve değerlendirmek mümkün olduğu gibi, işletmenin geçmiş verileriyle, diğer işletmelerin verileriyle veya işletmelerin kendi sınıflarındaki sektör ortalamalarıyla karşılaştırmalar yapmak da mümkün olmaktadır .

1.1-Mali Tablolar İlkeleri 

Mali tablolar ilkeleri, temel mali tabloların düzenlenmesinde işletmeler tarafından uygulanacak kuralları ifade eder.

Bu düzenlemede yer almayan konularda, daha sonra yayımlanacak muhasebe standartlarına, yoksa muhasebe kavramlarına uygun olarak öncelikle, işletmenin içinde bulunduğu sektörde söz konusu işletme büyüklüğü için yaygın olarak kullanılan, bunun da uygulanmadığı hallerde uluslararası standartlarda benimsenen esaslara uyulur.

Mali tabloların hazırlanmasında esas alınan kavram ve ilkeler ile Türk Ticaret Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümlerinin farklı uygulamalara yer verdiği durumlarda, işletmeler söz konusu mevzuat hükümleri uyarınca istenilen bilgileri sağlayacak şekilde gerekli düzenlemeleri yaparlar. Ancak, bu düzenlemeler bu bölümde yer alan ilkeler çerçevesinde düzenlenecek mali tabloların tekliği ilkesini değiştiremez.

1.2-Mali Tabloların Amaçları 

Mali tabloların amaçları şöyledir:

1. Yatırımcılar, kredi verenler ve diğer ilgililer için karar almada yararlı bilgilersağlamak.

2. Gelecekteki nakit akımlarını değerlendirmede yararlı bilgiler sağlamak.

3. Varlıklar, kaynaklar ve bunlardaki değişiklikler ile işletme faaliyet sonuçlarıhakkında bilgi sağlamak.

FON AKIM TABLOSU

Fon kavramı; işletmenin üçüncü kişilerle olan ilişkilerinden doğan bütün mali imkânları ifade eder. İşletmenin bütün varlıkları fon olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla varlıklar işletme için mali imkânlar olarak ifade edilebilir .

Fon akım tablosu özel amaçlı mali tablodur. Bu tabloda, fon kavramı tüm finansal araçları (nakit ve nakit olmayan) ifade eder. Fon akım tablosu, finansal durum, kapsamlı gelir tablosu ve dip notlardan yararlanılarak hazırlanır. Finansal durum ve kapsamlı gelir tablolarının cari yıl ve bir önceki yıl sonuçları birbiriyle karşılaştırılır. Her hesaptaki artış ve azalış fon kaynağı veya fon kullanımı olarak değerlendirilir. Finansal durum ve kapsamlı gelir tablosunda takip edilemeyen fonların nereden sağlandığını ve nerelere kullanıldığını fon akım tablosundan takip ederiz. Böylelikle işletme yönetiminin belirli bir dönemde fonları nereden elde ettiği ve nerelerde kullandığı konusunda kullanıcılara bilgi verilmiş olur. Ayrıca gelecekte işletmenin ihtiyaç duyabileceği fon tutarları hakkında tahminde bulunulmasına da yardımcı olur. Fon akım tablosu; işletmenin bir dönemde faaliyetlerden sağladığı fonları, yatırım ve finansman faaliyetlerini özetleyerek dönem boyunca finansal durumda meydana gelen değişiklikleri ilgililere açıklamak amacıyla hazırlanan bir özel amaçlı mali tablodur .

Bu bölüm belirli bir dönemde bir işletmenin faaliyetlerini finanse etmek için sağladığı kaynakları ve bu kaynakların kullanıldığı yerleri özetleyen, finansal durumdaki değişmeleri açıklayan fon akım tablolarının düzenlenme ve sunulma esaslarını içerir.

Fon akım tablolarında kullanılan fon kavramı; tüm finansal araçlar anlamında veya net işletme (çalışma) sermayesi anlamında ya da para ve para benzerleri anlamında kullanılır. Fon kavramının içeriğine göre fon akım tabloları;

a) Fon Akım Tablosu,

b) Nakit Akım Tablosu,

c) Net İşletme (Çalışma) Sermayesindeki Değişim Tablosu, olarak ifade edilir.

FON AKIM TABLOSU

Fon kavramı; işletmenin üçüncü kişilerle olan ilişkilerinden doğan bütün mali imkânları ifade eder. İşletmenin bütün varlıkları fon olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla varlıklar işletme için mali imkânlar olarak ifade edilebilir .

Fon akım tablosu özel amaçlı mali tablodur. Bu tabloda, fon kavramı tüm finansal araçları (nakit ve nakit olmayan) ifade eder. Fon akım tablosu, finansal durum, kapsamlı gelir tablosu ve dip notlardan yararlanılarak hazırlanır. Finansal durum ve kapsamlı gelir tablolarının cari yıl ve bir önceki yıl sonuçları birbiriyle karşılaştırılır. Her hesaptaki artış ve azalış fon kaynağı veya fon kullanımı olarak değerlendirilir. Finansal durum ve kapsamlı gelir tablosunda takip edilemeyen fonların nereden sağlandığını ve nerelere kullanıldığını fon akım tablosundan takip ederiz. Böylelikle işletme yönetiminin belirli bir dönemde fonları nereden elde ettiği ve nerelerde kullandığı konusunda kullanıcılara bilgi verilmiş olur. Ayrıca gelecekte işletmenin ihtiyaç duyabileceği fon tutarları hakkında tahminde bulunulmasına da yardımcı olur. Fon akım tablosu; işletmenin bir dönemde faaliyetlerden sağladığı fonları, yatırım ve finansman faaliyetlerini özetleyerek dönem boyunca finansal durumda meydana gelen değişiklikleri ilgililere açıklamak amacıyla hazırlanan bir özel amaçlı mali tablodur .

Bu bölüm belirli bir dönemde bir işletmenin faaliyetlerini finanse etmek için sağladığı kaynakları ve bu kaynakların kullanıldığı yerleri özetleyen, finansal durumdaki değişmeleri açıklayan fon akım tablolarının düzenlenme ve sunulma esaslarını içerir. 

Fon akım tablolarında kullanılan fon kavramı; tüm finansal araçlar anlamında veya net işletme (çalışma) sermayesi anlamında ya da para ve para benzerleri anlamında kullanılır. Fon kavramının içeriğine göre fon akım tabloları;

a) Fon Akım Tablosu,

b) Nakit Akım Tablosu,

c) Net İşletme (Çalışma) Sermayesindeki Değişim Tablosu, olarak ifade edilir.

Fon Akım Tablosu: işletmenin, belirli bir hesap döneminde sağladığı fon kaynaklarını ve bunların kullanım yerlerini gösteren tablodur. Bu tabloda, fon kavramı tüm finansal araçları kapsar.

Nakit Akım Tablosu: İşletmenin belirli bir hesap dönemi içinde ortaya çıkan nakit akışlarını, kaynakları ve kullanım yerleri bakımından gösteren tablodur. Bu tabloda fon kavramı, kasa mevcudu ve bankadaki mevduatları kapsar.

Net İşletme (Çalışma) Sermayesindeki Değişim Tablosu: İşletmenin belirli bir hesap döneminde, net işletme sermayesinin kaynaklarını ve kullanım yerlerini gösteren tablodur. Bu tabloda, fon kavramı dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynaklar farkını belirten net işletme (çalışma) sermayesini kapsar.

Fon akış tablosu, temel finansal tabloları tamamlayıcı ve işletmenin finansal durumunun yorumlanmasına yardımcı bir kapsama sahiptir. Fon akış tablosunun kaynaklar tarafı cari faaliyet döneminde elde edilen fonların sağlam kaynaklardan mı yoksa geçici işlemlerden mi sağlandığını gösterir. Tablonun fon kullanımları tarafı ise söz konusu fonların kullanım yerlerinin uygunluğu ile ilgili bilgi verir. Buradan işletme yönetiminin, finansmanda uygunluk ilkesine, yani uzun vadeli yatırımların uzun vadeli fonlarla finanse edilmesi gereğine uyup uymadığı açık olarak görülebilir. Fon akış tablosunun düzenlenebilmesi için işletmenin birbirini izleyen iki yıla ait karşılaştıralı finansal durum tabloları ile son hesap dönemine ait gelir tablosuna ihtiyaç vardır. Fon akış tablosunun temel olarak fon kaynakları ve fon kullanımları olmak üzere iki tarafı vardır. Fon kaynakları ve fon kullanımları daima birbirine eşittir .

2.1-Kapsam

Bu bölümün kapsamı; fon akım tablosunun ve nakit akım tablosunun, fon kaynak ve kullanım yerlerinin belirlenmesi ve sunulması ile sınırlıdır.

2.2-Fon Akım Tablolarının Düzenlenme Amacı

Fon akım tablolarının düzenlenme amacı, bir işletmenin yatırım ve finansman faaliyetlerini ve dönem içindeki finansal durumdaki değişikliklerini kapsayan bilgilerin, mali tablo kullanıcılarına sunulmasıdır. Tablolar, işletmenin nakit veya işletme (çalışma) sermayesini doğrudan etkileyen finansman ve yatırım faaliyetlerinin bütün önemli yönlerini açıklayarak;

i) İşletmenin dönem boyunca faaliyetlerden sağladığı fonları, yatırım ve finansman

faaliyetlerini özetler, ii) Dönem boyunca finansal durumda meydana gelen değişiklikleri açıklar.

2.3-Fon Akım Tabloları Düzenleme Kuralları

i) Fon akım tabloları, temel mali tablolar ile birlikte sunulur. Bu tablolar, gelirtablosunun sunulduğu her dönem için, cari dönem ve önceki dönem verilerini içerecek biçimde düzenlenir.

ii) Fon akım tabloları düzenlenirken fon kavramının hangi anlamda kullanıldığı açıkçabelirtilir.

iii) Fon akım tablolarında, olağan faaliyetlerden sağlanan veya faaliyetlerde kullanılanfonlar, diğer fon kaynak ve kullanım yerlerinden ayrı başlıklar altında sunulur. Böylece işletmenin fon yaratma gücünün ne olduğu veya faaliyetlerinde ne ölçüde fon kullanıldığı ortaya konulur.

iv) İşletmenin normal olağan faaliyetleri dışında kalan olağandışı işlemlerden eldeedilen fonlar veya kullanılan fonlar, fon akım tablosunda; önemli tutarlarda olmaları durumunda olağan faaliyetlerden sağlanan veya kullanılan fondan ayrı bir başlık altında sunulur.

v) Bazı finansal işlemler, bir tür varlığın diğer bir varlık türüyle değiştirilmesibiçiminde ortaya çıkar. Böyle bir durum işletmenin finansman ve yatırım faaliyetinin bir parçası olduğu için, fon akım tablolarında yer alır. Bu tür işleme örnek olarak, tahvil borcuna karşılık hisse senedi verilmesi gösterilebilir.

vi) Fon akım tablolarından amaçlanan yararın sağlanabilmesi için her türlü işleminfinansman ve yatırım yönleri ayrı ayrı açıklanır. Örneğin, bir duran varlığın satın alınmasından doğan fon çıkışları ayrı, satılmasından doğan fon girişleri ayrı ayrı açıklanır veya bir tahvil ihraç edilerek bir varlık alınmışsa; ihraç edilen tahviller ayrı, satın alınan varlıklar ayrı açıklanır.

vii) Her işletme veya işletmeler topluluğu, içinde bulundukları koşullara göre fon akım

tablolarını en fazla bilgiyi içerecek biçimde düzenler.

Fon akım tablosu, net yönteme göre düzenlenir ve olağan kârdan başlanıp, dönem içinde fon hareketine neden olmayan gelir ve giderlere ait bilgiler verilerek düzeltmeler yapılır,

Nakit akım tablosu ise, brüt yönteme göre düzenlenir ve dönem içinde fon sağlayan gelirler ayrı, fon hareketine neden olan maliyet ve gider unsurları ayrı gösterilir.

viii) Fon hareketine neden olmayan, yalnızca hesaplar arasında yapılan aktarmalardolayısıyla hareket gösteren hesaplar, fon akım tablolarında yer almaz. Örnek; değer artış fonlarının veya yedeklerin ödenmiş sermayeye eklenmesi gibi.

2.4-Fon Akım Tablolarının Biçimsel Yapısı

İşletmeler, fon akım tablolarının bir örnekliğini sağlayarak karşılaştırmalarda kolaylık sağlamak ve anlam birliği oluşturmak amacıyla, ek formlardaki biçimde düzenlerler.

2.5-Fon Akım Tablolarında Yer Alan Kalemlere İlişkin Açıklamalar

2.5.1-Fon Kaynakları

1. Faaliyetlerden Sağlanan Kaynaklar: Bu başlıkta işletmenin olağan faaliyetlerinden sağlanan net kaynak tutarı gösterilir.

Bu kalemin hesaplanmasında, gelir tablosundaki olağan kâr bir fon kaynağı olarak dikkate alınır. Bu tutara, kârın oluşumuna etki eden ancak, gerçek anlamda bir fon hareketi sağlamayan giderler eklenir, fon hareketi sağlamayan gelirler ise indirilir.

Fon çıkışı gerektirmediği için eklenmesi gereken giderler; amortismanlar, karşılıklar ve gelecek aylara ait giderlerin döneme ilişkin paylarıdır. Olağan kârı olumlu etkilemekle birlikte, fon girişi sağlamayan gelecek aylara ait gelirlerin bu döneme ilişkin payları ve konusu kalmayan karşılıklar bu kârdan indirilir.

2. Olağandışı Faaliyetlerden Sağlanan Kaynaklar: Bu grupta, işletmenin süreklilikgöstermeyen olağandışı işlemlerinden dolayı sağladığı net fon tutarı gösterilir.

Olağandışı gelir ve kârlar ile olağandışı gider ve zararlar arasındaki pozitif farkı gösteren olağandışı kâra, fon çıkışı gerektirmeyen kalemler eklenir ve fon girişi sağlamayan kalemler bu kârdan indirilir.

Duran varlık satışlarından sağlanan kaynağın satış tutarı üzerinden fon akım tablosunda yer alması gerektiğinden, olağandışı gelir ve kârlara kaydedilen duran varlık satış kârı veya zararının gerekli düzeltmeyi yapmak üzere, olağandışı kâra; duran varlık satış zararı eklenir ve duran varlık satış kârı ise indirilir.

3. Dönen Varlıklar Tutarındaki Azalışlar: Dönen varlıkların brüt tutarlarında ortayaçıkan azalışları ifade eder.

4. Duran Varlıklar Tutarındaki Azalışlar: Duran varlıkların tutarındaki azalışlar da birfon kaynağıdır. Duran varlık satışından sağlanan kaynaklar satış tutarı üzerinden tabloda gösterilir.

5. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklardaki Artışlar: Bilançolardaki borç ve giderkarşılıkları dışında, kısa vadeli yabancı kaynak kalemlerindeki artışları gösterir.

6. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklardaki artışlar: İşletmenin bilançoda yer alan borç vegider karşılıkları dışında, uzun vadeli yabancı kaynak artışlarını ifade eder.

7. Sermaye Artırımı: İşletmenin sermayesinde dış kaynaklardan sağlanan artıştutarlarını ifade eder.

8. Hisse Senetleri İhraç Primleri: Cari dönemle ilgili ihraç primi tutarları da bir fonkaynağıdır.

2.5.2-Fon Kullanımları

1. Faaliyetlerle İlgili Fon Kullanımı: İşletmenin dönem faaliyetini zararla kapatmasıhalinde bu zarar tutarı bir kaynak kullanımıdır.

Fon çıkışı gerektirmeyen giderler, olağan zararı azaltır. Buna karşılık, fon girişi sağlamayan gelirler, olağan zararı artırır. Bu ekleme ve indirimler sonucunda pozitif bir tutarın ortaya çıkması durumunda; söz konusu tutar, fon kaynağı olarak dikkate alınır.

2. Olağandışı Faaliyetlerle İlgili Kullanımlar: Olağandışı gelir ve kârlar i1e olağandışıgider ve zararlar arasındaki negatif fark, olağandışı zararı ifade eder. Bu olağandışı zarara, fon çıkışını gerektirmeyen kalemlerin eklenmesi ve fon girişi sağlamayan kalemlerin indirilmesi sonucunda bulunan negatif fark, olağandışı faaliyetlerle ilgili fon kullanımıdır. Bu farkın pozitif bir tutar olması durumunda, fon kaynağı olarak dikkate alınması gerekir.

3. Ödenen Vergi Ve Benzerleri: Bir önceki dönem kârından ödenen kurumlar ve gelirvergileri ile diğer kesinti kalemlerini gösterir.

4. Ödenen Temettüler: Bir önceki dönem kârından pay sahiplerine ve diğer kişilereödenen temettüleri ve yedeklerden dağıtılan temettüleri ifade eder.

5. Dönen Varlıkların Tutarındaki Artışlar: İşletmenin dönen varlıklarının brüttutarlarında meydana gelen artışları ifade eder.

6. Duran Varlıkların Tutarındaki Artışlar: Yeniden değerlemeden kaynaklananlardışında, duran varlıkların brüt tutarında, ortaya çıkan artışları içerir.

7. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklardaki Azalışlar: İşletmenin borç ve gider karşılıklarıdışında, kısa vadeli yabancı kaynak kalemlerindeki azalışları ifade eder.

8. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklardaki Azalışlar: İşletmenin borç ve gider karşılıklarıdışındaki, uzun vadeli yabancı kaynaklarında ortaya çıkan azalışları ifade eder.

9. Sermayedeki Azalış: İlgili mevzuat uyarınca sermayede yapılan indirim tutarlarını ifade eder.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

-Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, Mali Tablolar Analizi, Erzurum 2020, (https://icerik.ataaof.edu.tr/?d=malitablolaranalizi).

-T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2996 Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1949, Finansal Tablolar Analizi, Anadolu Üniversitesi Web-Ofset Tesisleri, Eskişehir, Kasım 2013. (https://tr.pdfdrive.com/finansal-tablolar-ve-finansal-analiz-e61070375.html).

-1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Gelir İdaresi Başkanlığı Sayfası (https://gib.gov.tr/node/88229)).